Tư vấn phản biện Lợi ích đem lại thì to lớn nhưng đường vào thì quá hẹp.

          Nhận thức được mục đích, ý nghĩa , tầm quan trọng và lợi ích to lớn của công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội, nên Đảng và Nhà nước, các Bộ ngành liên quan đã ban hành nhiều Chỉ thị, Nghị quyết, văn bản hướng dãn về công tác này…

         Chỉ thị 45-CT/TW ngày 11/11/1998, Chỉ thị 42-CT/TW ngày 16/4/2010 của Bộ Chính trị…,Nghị định số 45/2010/NĐ-CP, Chỉ thị số 14/2000/CT-TTg ngày 01/8/2000, Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg ngày 30/01/2002 của Thủ tướng Chính phủ…,Công văn số 1980/BNV-TCPCP ngày 25/8/2003 của Bộ Nội vụ, Thông tư 27/2003/TT-BTC ngày 01/4/2003 của Bộ Tài chính…cùng với sự triển khai, chỉ đạo và tập huấn nghiệp vụ của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho các địa phương.

          Với tinh thần đổi mới, tích cực, hăng say…các địa phương trong cả nước nói chung, Đồng bằng sông Cửu Long nói riêng đã chủ động tham mưu cho cấp ủy, UBND cấp tỉnh, thành phố ban hành các kế hoạch, công văn hướng dẫn thực hiện cụ thể cho địa phương mình.

          Tình hình triển khai và kết quả thực hiện xin có vài phản ánh như sau:

* Chiếc gậy thần và kết quả bước đầu thực hiện tư vấn phản biện ở thành phố Cần Thơ.

          Có thể nói thành phố Cần Thơ là địa phương triển khai khá sớm công tác này. Ngày 14/11/2002 UBND tỉnh Cần Thơ (nay là thành phố Cần Thơ) đã ban hành Kế hoạch số 21/KH-UB về triển khai thực hiện Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ngày 20/5/2005 Thành ủy Cần Thơ đã có Kế hoạch số 13-KH/TU triển khai thực hiện thông báo kết luận số 145-TB/TW ngày 09/7/2004 của Ban Bí thư (Khóa IX) và tiếp theo là Công văn số 2971/UBND-KT ngày 02/6/2008 của UBND thành phố Cần Thơ về việc đẩy mạnh và năng cao hiệu quả hoạt động của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố. Ngày 25/01/2016 UBND TPCT đã ban hành Quyết định số 190/QĐ-UBND về hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TVPB&GĐXH) của Liên hiệp các Hội KH&KT thành phố. Kèm theo là bản quy định gồm 3 chương, 14 điều, trong đó Điều 12 đã quy định trách nhiệm của các Sở ban ngành cấp thành phố, UBND các quận, huyện trong công tác TVPB&GĐXH.

          Tuy chưa kể hết nhưng chúng ta đã thấy có cả một khối lượng đồ sộ các văn bản của Trung ương và địa phương đã quan tâm như vậy. Bởi vì nếu thực hiện tốt công tác TVPB&GĐXH sẽ đem lại lợi ích to lớn cho đất nước.

          Không có tham vọng tổng kết hoạt động TVPB&GĐXH của thành phố, chúng tôi chỉ nêu một số ý kiến mang tính chất khái quát chung: tại hội thảo khoa học ngày 17/5/2010 do Liên hiệp các Hội KH&KT TPCT tổ chức nhằm đẩy mạnh hoạt động TVPB&GĐXH. GS.TS Nguyễn Bảo Vệ (Nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT TPCT khóa III, IV) trong tham luận của mình nêu: Thành ủy Cần Thơ  đã đánh giá cao “Liên hiệp Hội Cần Thơ bước đầu đã thực hiện khá tốt chức năng TVPB&GĐXH, đã tham gia đóng góp ý kiến và tư vấn nhiều công trình lớn như: Chương trình phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch khu công nghiệp, quy hoạch khu thương mại tổng thể tỉnh Cần Thơ, thành phố Cần Thơ. Đóng góp ý kiến dự thảo văn kiện Đại hội lần thứ IX của Đảng và lần thứ X của Đảng bộ tỉnh, định hướng phát triển thành phố Cần Thơ đến năm 2010, đề án khôi phục lại vườn cây ăn trái”.

Ảnh: các đại biểu dự hội thảo TVPB&GĐXH tổ chức tại thành phố Cần Thơ ngày 31/10/2017

          Trong văn kiện Đại hội V Liên hiệp các Hội KH&KT TPCT nhiệm kỳ 2016-2021, tổ chức ngày 25/5/2017, báo cáo về hoạt động TVPB&GĐXH nhận định: vừa qua đã “tham gia phản biện hội đồng thẩm định đề cương và đề án xây dựng thành phố Cần Thơ; Đề án chuyển đổi tái cơ cấu kinh tế thành phố, đề án phát triển chỉ số con người HDI của thành phố, điều chỉnh quy hoạch kinh tế - xã hội các quận huyện; Đề án tái cơ cấu nền nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững đến năm 2020…”. Ngoài ra, một só hội thành viên như Hội Y học, Hội Đông y, Hội Xây dựng…tham gia phản biện về một số đề tài thuộc lĩnh vực y tế, xây dựng ở các quận huyện. Tuy nhiên do chủ yếu là tư vấn, phản biện các đề án mang tính chính sách, định hướng phát triển và quy hoạch…nên không tính được hiệu quả bằng tiền.

* Nhìn ra tỉnh bạn

          Cùng đồng loạt tiến quân vào thực hiện nhiệm vụ TVPB&GĐXH các địa phương có những cách làm vừa giống Cần Thơ lại vừa có màu sắc khác nhau. Với sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền các Sở ngành nên đã đem lại kết quả đáng vui.

          Một là, tỉnh Cà Mau: một tỉnh nhỏ ở cuối cùng tổ quốc đã huy động 485 lượt chuyên gia. Trong đó GS.TS là 35 vị, thạc sĩ 67 vị, thường vụ tỉnh ủy, nguyên thường vụ tỉnh ủy và tương đương 61 vị, lãnh đạo ngành tỉnh 426, trong hệ thống Liên hiệp Họi 389 vị, trong tỉnh 447 vị. Những năm qua, đã thành lập 32 hội đồng, phản biện 32 dự án, có dự án lớn khoảng 70.000 tỷ đồng, có dự án vài trăm tỷ đồng. Trong thành công phải kể đến 2 dự án nổi bật sau đây:

          - Dự án quy hoạch thủy lợi Cà Mau đến năm 2020, định hướng đến năm 2030. Trong đó, vấn đề xẻ rừng xây dựng đê Biển đông, phân ô khép kín vùng rừng ngập mặn…với số vốn gần 10.000 tỷ đồng. Nhờ có những luận điểm khoa học và thực tiễn để chứng minh những bất cập và tác hại…nếu thực hiện dự án. Do đó UBND tỉnh đã không phê duyệt cho triển khai.

          - Dự án tái định cư khu vực rừng tràm với khái toán là 18.000 tỷ đồng. Nhờ có sự tư vấn, phản biện nên rút xuống còn 13.000 tỷ đồng, giảm 5.000 tỷ đồng. Bên cạnh đó Liên hiệp Hội vẫn kiến nghị không triển khai, 10 tháng sau UBND trình HĐND cho ngưng triển khai vì không đủ điều kiện.

          Thường trực tỉnh ủy Cà Mau xem phản biện của Liên hiệp Hội là điểm sáng trong hoạt động phản biện của tỉnh. Tiến sĩ Phan Tùng Mậu – Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam thừa nhận Liên hiệp Hội Cà Mau thuộc nhóm tỉnh thực hiện tốt công tác phản biện.

          Hai là, Liên hiệp Hội tỉnh An Giang. Thời gian qua đã tập hợp khoảng 100 trí thức tham gia tư vấn phản biện văn kiện Đại hội XII của Đảng và Đại hội tỉnh Đảng bộ. Thực hiện phản biện tư vấn 15 quy hoạch 2016-2020 cấp ngành, tỉnh và 19 quy hoạch thuộc cấp huyện, thành phố trực thuộc. Tham gia tư vấn phản biện 20 đề tài, nghiên cứu khoa học cấp tỉnh. Ngoài ra còn tổ chức 14 hội thảo khoa học với 1200 đại biểu tham dự. Có 500 bài tham luận, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, vùng tứ giác Long Xuyên về ứng dụng công nghệ cao, về cánh đồng mẫu lớn. Với cố gắng trên, nhiều ý kiến phản biện được tỉnh ủy, UBND, các ngành đánh giá cao.

          Ba là, thành phố Hồ Chí Minh. Theo GS.TS.NGND Nguyễn Ngọc Giao – Chủ tịch Liên hiệp Hội TPHCM:

          - Dự án vệ sinh môi trường kênh Nhiêu Lộc Thị Nghè, Liên hiệp Hội và Hội Vật lý thành phố đã có ý kiến phản biện nhưng khong được tiếp thu, khi triển khai dự án đã bị sụp 2 robot thi công đào hầm.

          - Dự án cải tạo kênh Tấn Hóa – Lò Gốm, Liên hiệp Hội đã cử đơn vị 81là trung tâm tư vấn phản biện và tham gia giám định xã hội đã hoàn thành vào tháng 4/2015.

          - Liên hiệp Hội kết hợp với MTTTQ thành phố đã tham gia phản biện dự án cổ phần hóa bệnh viện Bình Dân đã chỉ rõ những bất cập nên UBND thành phố tiếp thu và dừng triển khai. Tương tự như vậy dự án trạm thu phí xe máy vào thành phố, sau khi có ý kiến tư vấn phản biện của Liên hiệp Hội, chính quyền đã dừng thực hiện.

          Bốn là, tại tỉnh Bến Tre. Theo báo cáo tổng kết nhiệm kỳ II (2012-2017), nhờ có sự qua tâm chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền và sự kết hợp chặt chẽ của các Sở ngành về công tác tư vấn phản biện của Liên hiệp Hội mà 5 năm qua đã tiến hành tư vấn phản biện trên 200 đề tài, dự án trên nhiều lĩnh vực, tăng 10 lần so với nhiệm kỳ I. Trong đó nổi bật là 3 dự án đã giúp lãnh đạo tỉnh ra quyết định những chủ trương, chính sách quan trọng phục vụ tốt nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội ở địa phương.

         Tại Đại hội nhiệm kỳ II (2017-2022), tổ chức ngày 01/9/2017, đồng chí Bí thư tỉnh ủy Võ Thành Hạo đã biểu dương thành tích nói chung và kết quả tư vấn phản biện nói riêng. Đồng chí yêu cầu và tha thiết đề nghị Liên hiệp Hội làm tốt hơn nữa, đẩy mạnh hơn nữa công tác này, đồng chí trông chờ vào kết quả tư vấn phản biện của Liên hiệp Hội.

          Năm là, tại tỉnh Đồng Tháp. Cùng với Liên hiệp Hội các tỉnh, thành khu vực ĐBSCL, tỉnh Đồng Tháp những năm qua cũng thu được những kết quả bước đầu: trước hết là đầu mối tập hợp đọi ngũ trí thức để tư vấn đóng góp cho văn kiện Đại hội Đảng các cấp, các chương trình, dự án, đề án của tỉnh ủy, UBND và các ngành trong tỉnh. Liên hiệp Hội đã thực hiện tư vấn phản biện “thực trạng và giải pháp phát triển lúa vụ 3 ở ĐBSCL”, “Liên kết 4 nhà trong thực hiện đề án tái cơ cấu nông nghiệp của tỉnh Đồng Tháp”, tham gia tư vấn phản biện việc mở rộng khu di tích cụ Nguyễn Sinh Sắc và tượng cụ phó bảng…

          Nhìn chung những ý kiến tư ván phản biện do Liên hiệp Hội và các hội thành viên đã cung cấp thêm luận cứ cho lãnh đạo tỉnh đề ra các chủ trương, chính sách đúng đắn hơn, được triển khai trong thực tế đạt hiệu quả.

* Một vài kết luận

          Nhìn chung kết quả bước đầu tại thành phố Cần Thơ và một số tỉnh ở ĐBSCL đã đem lại kết quả tốt về mặt chính trị cũng như hiệu quả kinh tế. Có những dự án tiết kiệm hàng ngàn tỷ đồng, có những dự án bị đình chỉ, tránh thiệt hại hàng chục ngàn tỷ đồng. Tuy nhiên, bên cạnh đó thì cũng còn tồn tại một số hạn chế:

          i. Các địa phương đều đánh giá là các dự án được tư vấn phản biện còn quá ít, không phải do năng lực TVPB&GĐXH thấp, mà do không được sự ủng hộ của các sở ngành. Tại Cần Thơ, đã trên 15 năm (gần 20 năm) triển khai, đã 3 lần tổ chức hội thảo nhằm nâng cao năng lực TVPB&GĐXH…nhưng chưa thực sự nhận được sự chỉ đạo sát sao của chính quyền, đoàn thể. Lãnh đạo Liên hiệp hội đã từng làm việc với một số sở ngành 2-3 lần, nhưng hứa mà không thực hiện.

          ii. Cũng trong thời điểm triển khai cả nước, nhưng nơi nào được sự quan tâm chỉ đạo sát sao, chặt chẽ, sự phối hợp của các ngành, địa phương, Liên hiệp Hội kiên trì đeo bám, tập hợp đội ngũ trí thức đông đảo thì tỉnh đó đem lại kết quả tốt.

          iii. Công tác tư vấn phản biện, thực hiện chỉ có lợi chứ không có hại. Bài học nhãn tiền của việc xây chợ mà dân không họp, xây bưu điện văn hóa xã không ai sử dụng, xây nhà dân cư vượt lũ hay xây nhà tái định cư dân không đến ở, nhiều công trình thủy lợi…đắp chiếu, làm thiệt hại tiền ngân sách hàng trăm, hàng ngàn, chục ngàn tỷ đồng cũng như vốn xã hội hóa. Đó sự chủ quan, duy ý chí của các nhà đầu tư, các dự án, và điều quan trọng rút ra là thiếu sự TVPB&GĐXH. Qua đây, chúng ta càng thấm thía lời dạy của Bác Hồ “tham ô là lấy của công, lãng phí còn hơn thế ấy, cả tham ô và lãng phí đều là tội ác.

          Trong cuộc sống hàng ngày, có bao nhiêu việc làm tích cự hiệu quả, nhưng chưa được phân tích, tuyên truyền, quảng bá như: tiêm phòng 6 bệnh trẻ em, phòng bệnh gia súc gia cầm H5N1…phòng bệnh cho lúa và cây trồng, đề phòng tai nạn giao thông, v.v…Bởi hiểu nôm na chỉ 1 đồng cho phòng bệnh thì không phải chi hàng triệu đồng cho chữa bệnh, cho thiệt hại ở góc độ khác. Đặc biệt, cần phải phòng chống tham nhũng, cần phải TVPB&GĐXH là hệ quả to lớn mà chúng ta đang phải chứng kiến đau lòng.

          Liên hệ ta thấy chi một triệu cho TVPB&GĐXH sẽ không lãng phí, tổn hại hàng tỷ đồng của xã hội. Nói về TVPB&GĐXH, ông Phạm Văn Hiểu – Phó Bí thư thường trực thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Cần Thơ cho rằng “Không phải là theo dõi, kiểm tra hay phản bác các vấn đề, cũng không phải là hoạt động để chỉ ra những điểm bất đồng, sai khác trong quan điểm giữa các nhà khoa học và người chấp bút xây dựng các dự thảo về chủ trương chính sách, kế hoạch, dự án…Theo góc độ nhìn nhận xã hội, mà cốt lõi của hoạt động này là vận dụng kiến thức khoa học để ứng dụng các vấn đề trên vào thực tiễn cuộc sống mang tính khả thi và hiệu quả”.

          Ngày nay, Đảng và Nhà nước ta chỉ đạo đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và học tác phẩm “Sửa đổi’ lối làm việc của Bác thì lời dạy sau đây của Bác rất thiết thực với mỗi chúng ta “Phải lấy kết quả thiết thực đã góp sức bao nhiêu cho sản xuất và lãnh đạo sản xuất mà do ý chí cách mạng của mình” (1).

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Luật gia

Trương Viết Hùng – PCT Liên hiệp các Hội KH&KT TPCT

 

(1) trích “Những Lời dạy của Hồ Chủ tịch” – trang 27, NXB Sự Thật 1975

Các bài viết liên quan
CHUYÊN ĐỀ
LHH các tỉnh thành
Số lượt truy cập
số người truy cậpsố người truy cậpsố người truy cậpsố người truy cậpsố người truy cậpsố người truy cậpsố người truy cập
số người truy cậpHôm nay171
số người truy cậpHôm qua193
số người truy cậpTuần này852
số người truy cậpTháng này4011
số người truy cậpTất cả252039
Nghe - Nhìn